Odyogram Nasıl Okunur?

Odyogram nedir?

Odyogram, işitme testinizin sonucunu gösteren grafiktir. Hastanede yapılan saf ses odyometrisiyle çıkarılır: Kulaklıktan farklı perdede ve şiddette sesler verilir, siz her duyduğunuzda işaret verirsiniz.

Grafikteki her işaret, o perdedeki sesi duyabildiğiniz en kısık düzeyi gösterir. Buna işitme eşiği denir.

Bu sayfadaki örnek odyogram gerçek bir kişiye ait değildir; okumayı öğretmek için hazırlanmıştır. Kendi odyogramınızı KBB uzmanınızla değerlendirin.

1. Yatay eksen: perde (frekans)

Yatay eksen sesin perdesini, yani frekansını gösterir. Birimi hertzdir (Hz). Soldan sağa doğru pes seslerden tiz seslere gidilir: 125, 250, 500, 1000, 2000, 4000 ve 8000 Hz.

Konuşmayı anlamak için en önemli bölge 500 ile 4000 Hz arasıdır. Ünlüler daha çok pes bölgede, s, ş, f, t gibi ünsüzler ise tiz bölgede yer alır.

2. Dikey eksen: şiddet (desibel)

Dikey eksen sesin şiddetini desibel cinsinden gösterir (dB HL). Alışılmışın tersine, değerler yukarıdan aşağıya artar: En üstte −10 ya da 0 dB, en altta 120 dB vardır.

Bir işaret ne kadar aşağıdaysa, o perdeyi duymanız için ses o kadar yükseltilmiş demektir. Yani aşağıdaki işaret, daha fazla kayıp anlamına gelir.

3. İşaretler: hangi kulak, hangi yol?

Uluslararası kullanımda yaygın olan işaretler şunlardır:

Birçok raporda sağ kulak kırmızı, sol kulak mavi çizilir. Renk zorunlu değildir; asıl bilgi işaretin kendisindedir. Sağ ve sol, sizin sağınız ve solunuzdur.

4. Derece: işaretler hangi bantta?

Grafikteki yatay bantlar kaybın derecesini gösterir. Bu sayfadaki örnekte Dünya Sağlık Örgütü’nün 2021 sınıflaması kullanıldı: 20 dB’nin altı normal, 20–34 dB hafif, 35–49 dB orta, 50–64 dB orta-ileri, 65–79 dB ileri, 80–94 dB çok ileri, 95 dB ve üzeri tam kayıp.

Örnekte iki kulakta da 1000 Hz’e kadar işaretler normal bantta, sonra çizgi aşağı iniyor. Bu, tiz seslerde belirginleşen, “eğimli” denen bir kayıp örneğidir. Böyle bir kaybı olan biri sesleri duyar ama özellikle gürültüde sözcükleri seçmekte zorlanabilir.

5. Hava ve kemik yolunu karşılaştırın

Hava yolu, sesin dış ve orta kulaktan geçerek iç kulağa ulaştığı yoldur. Kemik yolu ise dış ve orta kulağı atlayıp iç kulağı doğrudan ölçer.

• Hava ve kemik yolu işaretleri birbirine yakın ve ikisi de aşağıdaysa kayıp çoğunlukla sensörinöraldir, yani iç kulak kaynaklıdır. Örnek odyogram böyledir.
• Kemik yolu normal, hava yolu aşağıdaysa aradaki boşluğa hava-kemik aralığı denir ve kayıp iletim tipini düşündürür.
• İkisi de aşağıda ama arada yine belirgin bir aralık varsa kayıp mikst olabilir.

Türlerin ayrıntısı için İşitme kaybı türleri sayfasına bakabilirsiniz.

6. Ortalama ve rapordaki diğer sonuçlar

Raporlarda çoğunlukla bir saf ses ortalaması yer alır. SGK, işitme cihazı katkısında 500, 1000, 2000 ve 4000 Hz’deki hava yolu eşiklerinin ortalamasına bakar; bu ortalamanın ilgili kulakta 26 dB ve üzerinde olması gerekir (SUT 3.3.32).

Odyogramın yanında başka sonuçlar da görebilirsiniz:

• Konuşmayı ayırt etme skoru (SDS): Rahat duyduğunuz bir düzeyde okunan sözcüklerin yüzde kaçını doğru tekrarladığınız.
• Konuşmayı alma eşiği (SRT): Sözcükleri ancak duyup tekrarlayabildiğiniz en kısık düzey.
• Timpanometri: Kulak zarının ve orta kulağın hareketliliği.

Odyogram tek başına seçim yapmaz

Odyogram, cihaz seçiminin temelidir ama tek ölçütü değildir. Kulak kanalınızın yapısı, el becerileriniz, günlük hayatınızda en çok zorlandığınız durumlar da seçimi etkiler.

Raporunuz ve odyogramınızla geldiğinizde sonuçlarınızı birlikte okuruz. Kaybınızın derecesi ve türü üzerine soru ve yorumlar için ise raporu düzenleyen KBB uzmanınız en doğru kaynaktır.